Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
Warszawa, 14 listopada 2005

Pan Stefan Kosiewski
Postfach 800 626
D-65906 Frankfurt am Main
Niemcy

Szanowny Panie,
Odpowiadając na Pana wystąpienie skierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich,
w części dotyczącej sprawy wypłaty świadczenia odszkodowawczego z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy Pana ojca, Władysława Kosiewskiego, uprzejmie informuję co następuje:

Międzynarodowe negocjacje dotyczące świadczeń dla byłych robotników niewolniczych i przymusowych III Rzeszy, prowadzone pomiędzy reprezentującymi niemieckie koncerny rządem RFN, a przedstawicielami byłych państw tzw. Bloku Wschodniego oraz organizacji reprezentujących ofiary Holocaustu, znalazły odbicie w uchwalonej ostatecznie w dniu 2 sierpnia 2000 r. Przez niemiecki parlament Ustawie o utworzeniu Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość”.

W przypadku polskich byłych robotników III Rzeszy, deportowanych do pracy przymusowej, świadczenia te realizowane są przez Fundację „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, która – jako jedna z siedmiu organizacji partnerskich dla Fundacji Federalnej – została zobowiązana do przestrzegania zasad określonych w wym. Ustawie Bundestagu, jak też postanowień umowy partnerskiej zawartej z Fundacją Federalną w dniu 16 lutego 2001 r. o wzajemnej współpracy w działaniu świadczeń na rzecz byłych robotników niewolniczych i przymusowych oraz ofiar innych krzywd z czasów narodowego socjalizmu.

Należy zaznaczyć, że postanowienia zawarte w ustawie niemieckiej – jako ustawie innego państwa – nie podlegają ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, dotyczy to również wyznaczonego przez ustawodawcę krągu osób uprawnionych do świadczenia z tytułu pracy niewolniczej i przymusowej na rzecz III Rzeszy, zarówno żyjących ofiar represji, jak też ich następców prawnych. Chciałabym też podkreślić, że przewidziane w ustawie federalnej zasady postępowania w przypadku śmierci osoby poszkodowanej różnią się zasadniczo od uregulowań wynikających z polskiego prawa spadkowego.

Tak więc w preambule Ustawy powołującej Fundację „Pamięć, Odpowiedzialnośś i Przyszłość” podkreślono, że: „ustawa przychodzi zbyt późno dla tych, którzy jako ofiary narodowosocjalistycznego reżimu stracili życie lub zmarli w międzyczasie”, a jej art. 13 stanowi, że świadczenia przewidziane w ustawie muszą byś wnioskowane wyłącznie osobiście. Uprawnienia do świadczenia osób, które same nie były ofiarami prześladowań nazistowskich, jest możliwe wyłącznie na podstawie par. 13 ustęp 1 (szczególni następcy prawni).

W związku z tym zapisem ustawy niemieckiej, świadczenie ze środków Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość” mogą otrzymać jedynie osoby represjonowane w latach II wojny światowej, żyjące w dniu 15 lutego 1999 r. Oraz następcy prawni osób poszkodowanych zmarłych po tej dacie (w tym dniu Kanclerz Niemiec Gerhard Schrłder wydał oświadczenie o odpowiedzialności Niemiec za wykorzystanie pracy niewolniczej i przymusowej przez III Rzesze) – przy czym termin składania wniosków wraz z dokumentacją o świadczenia z środków Fundacji Federalnej został ustalony ostatecznie przez niemieckiego ustawodawcę na dzień 31 grudnia 2001 r.

Ponieważ z treści Pana listu nie wynika, czy przez następców prawnych osoby poszkodowanej, Pana Władysława Kosiewskiego składany był w ustawowym terminie w Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie” formalny wniosek weraz z dokumentacją potwierdzającą doznane represje nazistowskie, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zwróciło się z prośbą o wyjaśnienie w tej sprawie do FPNP (kopia w załączeniu).

Jednocześnie informuję, że do zasadniczego, podniesionego w Pana liście problemu, dotyczącego wypłaty wynagrodzenia za czas pozostawania w stanie wojennym, Biuro Rzecznika ustosunkuje się odrębnym pismem.

Zał. 1
Z poważaniem

mgr Elżbieta Nuszkiewicz-Hubert
Specjalista

Warszawa, 14 listopada 12005 r.

Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”

Szanowni Państwo,
Uprzejmie informuję, że do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło pismo od Pana Stefana Kosiewskiego, w którym podniesiony został między innymi problem bezskuteczności starań o uzyskanie świadczenia odszkodowawczego przez następców prawnych Pana Władysława Kosiewskiego, osoby poszkodowanej przez nazizm poprzez pracę przymusową na rzecz III Rzeszy.

W treści pisma zawarty jest postulat wypłaty 81-letniej Pani Stefanii Kosieskiej, wdowie po Władysławie Kosiewskim, odszkodowania za lata jego pracy przymusowej w rolnictwie w Prusach, gdzie jako sierota spędził cały okres okupacji niemieckiej. Brak jest jednak informacji, czy przez następców prawnych Pana Władysława Kosieskiego składany był u Państwa formalny wniosek wraz z dokumentacją o przyznanie świadczenia, nie jest też znana dokładna data śmierci osoby poszkodowanej przez nazizm.

Zgodnie z postanowieniami art. 11 pkt. 3 ustawy z 15 lipca 1987 r o Rzeczniku Praw Obywatelskich / jedn. Tekst: Dz.U. z 2001 r nr 14, poz. 147/, Biuro Rzecznika zwraca się z uprzejmą prośbą o zbadanie sprawy – w oparciu o posiadaną przez państwa dokumentację – oraz poinformowanie o zajętym stanowisku zainteresowanego, syna osoby poszkodowanej, Pana Stefana Kosiewskiego. Będę zobowiązana za przekazanie kopii odpowiedzi do wiadomości Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

Z poważaniem

mgr Elżbieta Nuszkiewicz-Hubert
Specjalista